Historia

[Şahin Zendî]

1. Początki państwa

Początki historii Hazystanu związane są z wydarzeniami z 1783 r., gdy nad krainą zamieszkałą przez klany Hajsarów, zawisło widmo podboju przez Imperium Astajskie. Pomniejszy wódz jednego z plemion, Aimin Surdebeh, zdecydował się podjąć trudnej misji zjednoczenia wszystkich Hajsarów przeciwko wspólnemu wrogowi. Jednak zanim zdołał przekonać wszystkich wodzów i klanowe starszyzny, wojska astajskie rozpoczęły okupację, a sułtan ustanowił nad tutejszymi terenami namiestnika stosującego surowe prawo wojskowe. Dwa lata cierpienia Hajsarów zbliżyło poszczególne plemiona na tyle, że gdy na początku 1785 r. w Imperium rozpoczął się kryzys związany ze śmiercią sułtana, klany same przybyły do Aimina Surdebeha z propozycją zbrojnego powstania. Wystąpienie to, ku zdziwieniu Hajsarów, nie napotkało wielkiego oporu, a po dwóch wygranych bitwach, wojska astajskie wycofały się za rzekę Arhet. Dwa tygodnie później starszyzny klanowe obwołały Surdebeha swoim wodzem, nadając mu tytuł Ershod (starszy).

[Şahin Zendî]

2. Próba centralizacji

Po opanowaniu całego terytorium, do którego rościły sobie prawo poszczególne plemiona hajsarskie, Aimin Surdebeh rozpoczął trudną misję realnego zjednoczenia i scentralizowania władzy nad rozproszonymi klanami. Nie wszyscy bowiem wodzowie chcieli zrzec się swojej władzy na rzecz Ershoda. Przez kilka lat podróżował on pomiędzy plemionami i prowadził trudne rozmowy ze starszyzną. Większość w końcu przystała na propozycje, a ostatni z wodzów zgodził się na warunki w 1789 r., wtedy to oficjalnie powołano do życia Ershodot Hajsarów (Wodzostwo Hajsarów), na którego czele miał stać wybierany przez Zgromadzenie Starszych Ershod. Poszczególne klany uzyskały szerokie kompetencje, a władza centralna stanowić miała organ nadzorczy, dbający o bezpieczeństwo i rozstrzygający spory pomiędzy plemionami. Organizowanie aparatu państwowego trwało kolejnych kilka lat, a Surdebeh obrał na swoją główną siedzibę miasteczko Herat posiadające niewielki fort.

Obraz autorstwa Jeheseda Ah'Tahiego

[Şahin Zendî]

3. Organizowanie państwa

Zorganizowanie w pierwszych latach nowego państwa, w miarę sprawnie działającej administracji, było jednym z głównych zadań Surdebeha. Stworzył on system urzędów mających pieczę nad tworzonymi przez władze centralne reformami. W 1791 r. wprowadzona została nowa waluta, haz, która zastąpiła kilka rodzajów pieniędzy wykorzystywanych dotychczas w różnych częściach kraju. Zapoczątkowano również budowę dwóch nowych osiedli mających być docelowym miejscem zamieszkania dla części klanów. Nowo powołana Gwardia Klanowa rozpoczęła rekrutację nowych członków oraz rozbudowała system posterunków wokół granic państwa. W 1794 r. odkryto bogate złoża rud w okolicach osady Basharad, która na kilkadziesiąt lat stała się stolicą górnictwa. Dwa lata później Surdebeh ustanowił pierwsze prawo zobowiązujące mieszkańców do płacenia podatków, co spotkało się z dezaprobatą części klanowych starszyzn, które ostatecznie uległy jednak większości i zgodziły się na daninę.

[Şahin Zendî]

4. Problemy graniczne

Jednym z głównych problemów Surdebeha były nieustanne walki toczone na południu z plemionami Sarysów. Były to małe społeczności zorganizowane wokół kilku rodzin, które co jakiś czas decydowały się na wspólne wyprawy łupieżcze. W 1798 r. do Sarysów wysłany został specjalny wysłannik mający rozpocząć rozmowy na temat nienaruszalności granic. Został on zdradziecko zabity, a jego głowa wysłana do Heratu. W związku z tym rozpoczęto przygotowania do wojny, które potrwały około roku. Młode państwo zdołało wystawić około 3 tysięcy zbrojnych, z czego połowę stanowiła regularna Gwardia Klanowa. Pozostali wojownicy klanowi przybyli na wezwanie Ershoda ze wszystkich hajsarskich plemion. Karna ekspedycja na Sarysów rozpoczęła się we wrześniu 1799 r. Po kilku nieudanych próbach nawiązania walki, saryskie grupy bojowe zaczęły wycofywać się coraz dalej na południe. Część prowadzących koczowniczy tryb życia sarysów zdecydowała się złożyć przysięgę wierności Hajsarom i osiedlić się w kraju. Ci którzy tego nie zrobili, zginęli lub uciekli. Po dwóch latach, część saryskich wojowników nie miała już do czego wracać, a Surdebeh mógł powrócić do kraju jako zwycięzca.

Obraz przedstawiający Aimina Surdebeha na czele wojsk

[Şahin Zendî]

5. Rozbudowa stolicy

Chcąc podkreślić swoją pozycję w państwie, Surdebeh zdecydował o rozpoczęciu prac modernizacyjnych w Heracie, który miał stać się stolicą z prawdziwego zdarzenia. W związku z tym w 1805 r. podjęto decyzję o budowie kanałów oraz rozbudowie umocnień, a także stworzeniu drugiego pierścienia murów, tak aby chronić wszystkich mieszkańców, którzy zaczęli coraz chętniej przeprowadzać się do stolicy, a dla których nie było miejsca wewnątrz głównego miasta. Wytyczono również nowe ulice, powiększono i wybrukowano aktualne, a także wykopano kilkadziesiąt studni. Najważniejszym projektem był jednak nowy budynek władz, Pałac Jedności, niewielka dzielnica urzędnicza oraz koszary i biblioteka. Prace trwały kilka lat i pochłonęły sporą część oszczędności państwa. Dlatego w 1812 r. do Heratu przybyła delegacja klanów niezadowolonych z wydawania pieniędzy w ten sposób, pozostawiając resztę kraju samą sobie. Efektem rozmów było powołanie nowego organu, Rady Klanowej, w skład której wchodzili przedstawiciele wszystkich hajsarskich plemion posiadający równą siłę głosu. W ten sposób ograniczona została władza Ershoda, który musiał jeszcze mocniej brać pod uwagę zdanie klanów.

Członkowie Rady Klanowej w strojach ceremonialnych

[Şahin Zendî]

6. Zażegnanie buntu

Powstanie Rady Klanowej sprawiło, że proces podejmowania każdej ważnej decyzji wydłużał się, a większość problemów, czekało na rozwiązanie w nieskończoność. Najważniejsze kwestie, wymagające wydania pieniędzy lub zaangażowania większej liczby członków klanów, były przeciągane przez plemiona, tak by nigdy nie weszły w życie. W kilka lat problem ten urósł do takiego stopnia, że w niektórych miejscach młodego kraju zaczęły tlić się zarzewia buntu. Świadomy sytuacji Surdebeh postanowił działać, dlatego w lutym 1816 r. udał się z wizytą do obszarów zapalnych, gdzie zaczął przekonywać miejscową ludność do wystąpienia przeciwko władzom klanowym, zrzucając na nie całą winę za stagnację. W kolejnych tygodniach sytuacja zaczęła zmieniać się na tyle, że czujący zagrożenie przywódcy plemienni, jeden po drugim, zrzekli się miejsca w Radzie. Tym samym Rada Klanowa zaczęła istnieć tylko na papierze.

[Şahin Zendî]

7. Śmierć Surdebeha

W 1817 r. Surdebeh, wiedząc, że zbliża się do kresu swoich dni, wyznaczył swojego następcę. Został nim Rahad Nemadi Surdebeh, będący od wielu lat jego zięciem i zaufanym współpracownikiem. Przyjął on nazwisko teścia, co miało pomóc mu po przejęciu władzy. Do samego końca Aimin starał się zarządzać krajem, nawet, gdy w 1819 r. zdrowie odmówiło mu posłuszeństwa. Jego ostatnim projektem było rozpoczęcie budowy państwowych szkół w kilku większych ośrodkach miejskich, jednak do jego śmierci zakończono budowy zaledwie 2 z nich. Aimin Surdebeh zmarł 20 lipca 1820 r. w wieku 70 lat, a w jego pogrzebie uczestniczyło prawie 30 tys. osób. Przekazanie władzy nastąpiło bez większych problemów, te nadeszły dopiero w kolejnych latach.

Pogrzeb Aimina Surdebeha

[Şahin Zendî]

8. Zażegnany bunt

Pomimo dość spokojnego rozpoczęcia rządów, nowy władca, Rahad Nemadi Surdebeh, miał przed sobą trudne zadanie. Jego pozycja nie była tak wysoka jak poprzednika, a niektóre klany chciały wykorzystać zmiany do zwiększenia swoich wpływów w kraju. Pierwszy kryzys związany był z odmową płacenia podatków przez południowe plemiona. Na ich czele stał Irad ah'Taleg, który przez kilka lat pracował jako urzędnik w Pałacu Jedności. Reakcją Rahada Nemadiego było zmobilizowanie oddziałów Gwardii Klanowej, co jeszcze bardziej zdenerwowało plemiona. W styczniu 1824 r. w mieście Abrag doszło do potyczki pomiędzy milicją miejską a zwiadowczym patrolem wysłanym ze stolicy. Wtedy Irad ah'Taleg ogłosił się władcą małego regionu, w którym leżał Abrag. Za namową doradców Rahad Nemadi zdecydował się otoczyć miasto. Gdy jednak okazało się, że okoliczna ludność odmawia wydawania zapasów żołnierzom Rahada, nie chcąc zaogniać konfliktu z mieszkańcami, rozpoczął rozmowy z Iradem ah'Talegiem. Ich rezultatem było mianowanie zbuntowanego urzędnika namiestnikiem miasta Abrag wraz z możliwością dziedziczenia tego tytułu. Dodatkowo miasto zmieniło nazwę na Taleghan tj. osada Talega. Takie rozwiązanie, mimo że zapobiegło rozlewowi krwi, nie spodobało się pozostałym plemionom, jak również najwyższym urzędnikom w stolicy.

Wojska pod miastem

[Şahin Zendî]

9. Reforma armii

Chcąc zabezpieczyć się na przyszłość przed wystąpieniami rebeliantów oraz buntowaniem się armii, która składała się głównie z członków klanów, Rahad Nemadi podjął decyzję o utworzeniu regularnego wojska hajsarskiego. W tym celu wysłał współpracowników do dalekich krain, aby dowiedzieć się, jak zorganizowane są armie innych państw. W międzyczasie rozpoczął dostosowywanie posterunków, fortów i koszarów do stacjonowania w nich pełnoetatowych żołnierzy. Jego generałowie przygotowywali także plan reorganizacji oddziałów, stopni i wielu innych kwestii, o które trzeba było zadbać, łącznie z zabezpieczeniem budżetu na żołd. Reforma weszła w życie z początkiem 1829 r. wraz z kampanią mającą zachęcić obywateli do wstępowania do armii. Głównie była ona skierowana do członków zubożałej szlachty oraz mieszczan i chłopów. W 1832 r. ostatecznie zniesiono dotychczasowy system wystawiania armii przez klany, w czego miejsce pojawiła się regularna, choć mało doświadczona, Armia Hajsarska, licząca 15 tys. żołnierzy.

Przykładowe wzory mundurów